جنبش نرم افزاری و تولیدعلم و آزاداندیشی

تا كنون از پيشرفت هاي گذشته مسلمين چه شنيده ايد؟در اين مختصر، سعي مابر اين است كه اندكي ازآن را بيان كنيم. اين جزوه برگرفته از كتاب« تمدن اسلامي از زبان بيگانگان» نوشته «محمد تقي صرفي» از«دفتر نشر برگزيده»،بهار74. همين اندك، نشا ن از اوج كارايي اسلام و تمدن اسلامي. دارد. البته افول مسلمانان دلايل خاص خود را دارد كه قطعا ريشه در دوري از اسلام دارد. براي مطالعه بيشتر مي توانيد به كتب زير هم مراجعه بفرماييد:

وامداري غرب نسبت به شرق، دانش مسلمين (محمد رضا حكيمي)،تاريخ تمدن هاي مختلف از جمله ويل دورانت(البته مواظب تاريخ انگاره ها در همه جا، خصوصا در اين كتب بايد بود.)،تمدن اسلام وعرب (دكترگوستاولوبون)، فرهنگ اسلام در اروپا(خانم دكتر هونكه)، تمدن اسلامي از زبان بيگانگان (محمد تقي صرفي)، كتب مختلف رجال و سيره، كتب مرجع خود دانشمندان مسلمان كه در اين متن و جاهاي ديگر معرفي شده اند.

در دوران تمدن اسلامي، پزشكي نيز به اوج شكوفايي خود رسيد وپزشكان نامي ومشهوري پا به صحنه گذاشتند وپزشكي را ازحداقل، به جايي رساندند كه كتب پزشكاني مثل بو علي سينا تا اواسط قرن 17 ميلادي مورد اعتماد اغلب دانشگاه هاي اروپا بود وپايه گذار پزشكي نوين را ، همان آثار ودستاوردهاي پزشكان مسلمان مي دانند.

عبدالله نعمه در كتاب فلاسفه شيعه در اين رابطه مي نويسد: «كتاب قانون بو علي سينا (كه هر آنچه مورد احتياج طبيب است در آن آمده) مهم ترين مرجع طب در قرون وسطي بود و در مدارس شرق و غرب تدريس مي شد. ترجمة لاتين آن پانزده مرتبه، ميان سالهاي 1473 و 1505 ميلادي چاپ شد وتا اواسط قرن 17 ميلادي مورد اعتماد اغلب دانشگاه هاي اروپا بود.»

خانم دكتر هونكه در كتاب فرهنگ اسلام در اروپا مي گويد: « نام مسلمانان در جهان علمي اروپاي آن زمان چنان خريدار داشت كه عده اي از پزشكان شمال ايتاليا براي اينكه كتاب طبي شان بيشتر مورد توجه دانشمندان قرار گيرد، آن را «ماسويه» جديد بغدادي معرفي مي كردند وچنين ادعا مي كردند كه اين نويسنده شاگرد ابن سيناي معروف بوده است.»

وي اضافه مي كند: «زنهاي اروپايي پودر زدن را كه قبلاً نمي شناختند، از مسلمانان آموختند. مشرق زمين اين مادة خوشبو را ساخته و طريقة تهيّه اش را در اختيار اروپا گذاشت ومردهاي اروپائي بعد از آن به تقليد از رهبر مسلمين، صورت هايشان را به وسيلة ريش گذاشتن زينت مي كردند. حمام و شستشوي بدن، از چيزهاي خاصي است كه بوسيلة مسلمين به اروپا ئيان آموخته شد.»

ويل دورانت در كتاب تاريخ تمدن دربارة بزرگترين اطباء عالم مي نويسد : « ابن ابوالمحاسن طبيب، چنان به مهارت خود اعتماد داشت كه آب آوردگي چشم يك مرد يك چشمي را عمل كرد.ابن البيطار در كتاب ( الجامع المفردات الادويه و الاغذيه) تاريخ طب گياهي را نوشت و در آن هزار و چهارصد نوع گياه وغذا و دارو ذكر كرده، كه سيصد نوع آن قبلاً ناشناخته بود. او تركيبات شيميايي و قدرت شفابخشي آنها را معين كرد و ملاحظات دقيقي دربارة كيفيت استعمال آنها به قلم آورد »

دكترگوستاولوبون در كتاب تمدن اسلام وعرب مي نويسد: «مشهورترين جراح مسلمان ابو القاسم قرطبي است كه درسال 1107 م. وفات يافته و او كسي است كه بسياري از آلات جراحي را اختراع كرده و شكل آنها را در كتاب خود ترسيم كرده است. هم او بود كه، كيفيت آب كردن سنگ كليه ها را توصيف كرده وجزء اختراعات جديد مي دانند. كتاب مبسوطي كه او دربارة جراحي تأليف كرده مشتمل بر سه باب است باب اول دربارة سوزن داغ كردن، باب دوم راجع به عملياتي است كه محتاج به چاقوي جراحي بوده و همچنين دربارة جراحي دندان، چشم، فتق، زايمان غير طبيعي و بيرون آوردن سنگ كليه بحث مي نمايد و باب سوم درباب شكسته بندي وجا انداختن استخوان ها است. او در تقسيم بندي دقت كامل كرده و دستورات عمل او بي نهايت دقيق و محكم است.

دكتر هونكه مي نويسد: «علي بن عباسي اولين كسي است كه حركات رحم راكشف كرده كه در اثر انقباض، جفت رابه سمت خارج مي راند. او همچنين دربارة زخم گردنة رحم وسرطان نوشته هايي به جا گذاشته است. اوهزارسال جلوتر از داروين ،از اصل انواع و ظهور آنها در اثر تغييرات ضروري به تناسب زيست ومطابقت دادن خود با شرايط زندگي صحبت مي كند.

زكرياي رازي بينش علمي را به غرب آموخت. نوشته هاي او دربارة سرخك وآبله، با دقت كافي وبراي اولين بار سير كامل بيماري را ترسيم مي كند ، به طوري كه حتي پزشكان قرن هجدهم آن را يكي از بهترين آثار مربوط به آن موضوع مي دانند. رازي ، نقرس را از رماتيسم جدا مي دانست .

ابن سينا نظرية پيشينيان را درمورد بيماري هاي استخواني رد كرده و مي نويسد: «استخوان ها هم مي توانند ملتهب شده ، وسلامتي شان را از دست بدهند.او اولين وبهترين طريقه تجزيه براي تشخيص امراض سينه، پهلو، التهاب ريه، دمل كبد را در اختيار ما گذاشت او علايم بيماري هاي روده درد ودرد كليه را جداي از همديگر تشريح كرده است. فلج عضلات صورت را از روي علت موضعي وعلت مركزي جداگانه بيان كرده است.» در حالي كه در دوران تمدن اسلامي در اروپا پزشكان جايگاهي نداشتند ومعمولاً براي درمان به جادو وجنبل متوسل مي شدند

.ويل دورانت در اين رابطه مي نويسد: «تنها در بغداد به سال (311هجري 931 ميلادي)هشتصدو شصت طبيب رسمي بود . حق ويزيت طبيبان به نسبت تقربشان به دربار خلفاء فزوني مي گرفت طبيب هارون بالغ بر 000/800/88 درهم اندوخته بود. ازخليفه درمقابل دوبار حجامت ساليانه 000/100 درهم مي گرفت. كنيزي، فلج هستريك داشت وطبيب خليفه او را احضاركرد و وانمود كرد كه مي خواهد در مقابل حاضرين لباس از تن او درآورد، كنيز تقلا مي كرد كه لباس هاي خود را حفظ كند ، كه بر اثر اين تقلا فلج او برطرف شد.»

دكترهونكه دربارة كشفيات وكارهاي بهترين جراح مسلمان، يعني ابوالقاسم اندلسي مي نويسد:«يك جراح اندلسي به نام ابوالقاسم متولد1013 م. با شرح امراض خون كه مكرراً درخانواده اي ملاحظه كرده بود، به پيشرفت طب كمك كرد. همين پزشك به بررسي رماتيسم مفاصل و سل ستون فقرات پرداخته بود ، يعني هفتصد سال قبل از پرسيفال پت انگليسي(1788م) كه بالاخره اين مرض اخيراً به نام بيماري پت ناميده شد .ابوالقاسم نه تنها تغييرات فراواني در جراحي هاي عمومي داد ، بلكه در مورد سوزاندن زخم ها ، خرد كردن سنگ مثانه در داخل مثانه، شكافتن وتشريح جسد انسان وحيوان براي كشف وشناخت علمي ،پيشرفتهايي را سبب شد.

او با روشها و وسائل طبي جديد به پيشبرد مداواي امراض زنانه(كه در بين يونانيان واقعاً عقب مانده بود)كمك كرد.او روش ها وجراحي هاي زايماني جديدي رابراي حالات مختلف زايش هاي غير طبيعي كه ابتدا دست يا زانو يا پاهاي نوزاد از شكم مادر خارج مي شوند،ابداع كرد.همچنين در حالاتي كه نوزاد با سر خارج شده و يا از پهلوي چپ يا راست و يا اينكه طاق باز (كه اين حالت را اولين بار او شرح مي دهد)بيرون مي آيد كشف كرد. همچنين از اوست آنچه امروزه بنام پزشك آلماني والشر اهل شهر اشتوتگارت ناميده مي شود و روش زايمان والشر كه زائو را در بعضي موارد براي كمك به وضع حمل آويزان مي كنند.او طريقةجراحي فرج (براي زايمان)را ياد مي دهد. آئينه اي اختراع مي كند كه بوسيلةآن اعضاء تناسلي زن را مي توان از داخل ديد و دستگاهي كه بوسيلةآن فرج را باز مي كنند،كه بعدها يكي از وسايل بسيار ضروري مامائي شد.

او طريقة معالجه نقصهاي ساختمان دهان و فك را ياد مي دهد.او براي بيرون آوردن پليپ،چنگك بكار مي برد.او براي جراحي ناي،برش عمودي مي داد ونوكر خودش را به همين طريق با موفقيت جراحي كرد.آنچه معروفيت جراح زانوي(آمبروازپار)بدان استوار است كه مي گويند در سال 1552م. براي اولين بار به بستن بزرگ رگهاي خوني مبادرت كرده است را ششصد سال قبل ابولقاسم تعليم مي داد و بدان وسيله قطع دست و پا، علمي تر انجام مي گرفت.

ابوالقاسم به محصليني كه جراحي مي آموختند سه نوع دوختن را براي دوختن شكم ياد مي داد.او يك نوع دوخت ديگري هم كه دوسوزن را به يك نخ مي كنند وهمچنين دوختن با نخي كه از رودة گربه مي سازند را هم براي دوختن محل جراحي ياد مي داد. او اولين كسي است كه براي دوختن محل جراحي و به طور كلي جراحي آن بخش از بدن كه زير ناف قرار دارد، توصيه مي كند كه لگن خاصره و پاهارا قدري بالاتر از سطح سينه قرار دهند. از ابو القاسم مقدار زيادي نقشه وسايل جراحي به جا ماند،كه به دست تقريباً خالي جراحان چشم، دندانپزشك ها و شكسته بندهاي اروپائي افتاد. آنها واقعاً بدان ها نيازمند بودند.

پزشكان مسلمان حتي در روانشناسي به دست آوردهايي نائل آمدند. خانم دكتر هونكه در اين رابطه مي نويسد :«روانشناسي پزشكي در نزد دانشمندان اسلامي حتي درموارد بيماري هاي جسمي نقش مهمي بازي مي كرده است. نوشته هائي كه در مورد معالجات رواني آنان است، خود بخش مهمي را تشكيل مي دهند، فيزيك داني بزرگ به نام ابن هيثم كه در ابتداي تحصيل به علم طب پرداخته بود كتابي نوشته است به نام «تأثير موزيك بر روي انسان وحيوان». ابن سينا خواستار آن بود كه با امكانات پزشكي،معالجات داروئي تأييد شود تااين كه قدرت دفاع داخلي بدن در مقابل مرض بالا رود.وبدين وسيله روش طبي تكامل يابد. او مي نويسد: «مابايد در نظردا شته باشيم كه موفقيت آميزترين روش معالجه بيمار آن است كه نيروهاي فكري وذهني بيمار را نيز در مبارزه عليه بيماري تقويت وتهييج كنيم. محيط بيمار را با صفا وبا روح وبا موسيقي مطبوع ترتيب دهيم و امكان هم نشيني با كساني كه به آن علاقه مند است را برايش فراهم كنيم.»

به گفته ويل دورانت«در داخل بيمارستان عضدي مناظر دل انگيزي براي قسمت بيماران رواني وجود داشت و درهمة شهرهاي بزرگ اسلامي براي مراقبت ديوانگان، تيمارستان هايي موجود بود.»

در بين مسلمانان مبتلايان امراض روحي در معرض مراقبت خاصي بودند ومعالجه ايشان با رأفت و انسانيت انجام مي شد.

در رابطه بابيمارستان هاي اروپا دكتر هونكه مطلب جالبي دارد. اومي نويسد:«يكي از اولين بيمارستان هاي اروپا هتل ديو(پناهگاه خدا)در پاريس بود. (تأسيس 1736م.)كه به قول افرادي كه در آن زمان مشاهده كرده اند،بهترين بيمارستان اروپا بود.روي زمين آجر فرش، علف خشك پهن كرده وروي اين علف ها، بيماران، تنگ هم خوابيده بودند، پاي يكي كنارسر ديگري، بچه ها كنار پيرها؛ بله، حتي چيزي كه باور كردني نيست، ولي واقعيت دارد اينكه: زن ومرد مخلوط بودند وافرادي داراي امراض مسري كنار بيماران با نقهات جزئي، همه تنگ هم وكنار هم بودند، طوري كه بدن هايشان به هم ديگر چسبيده بود ،زني با درد زايمان ناله مي كرد، بچه اي در پيچ وتاب مرگ بود ، يك بيمار مبتلا به تيفوس با آتش تب درحال هذيان و كابوس، مسلولي سرفه مي كرد و بيمارجلدي با ناخن هايش ديوانه وار پوست بدن خود را كه خارش و سوزش داشت خراش مي داد. غالباً ابتدايي ترين مايحتاج در دست نبود. بدترين غذا را به بيماران مي دادند و آن هم نه به اندازه كافي و نه سر وقت، بلكه در فواصلي نامعين، غذا فقط آن وقت زياد مي شد كه مردم خيرخواهي كه به ملاقات مي آمدند همراه مي آوردند؛ به اين خاطر درب بيمارستان شب وروز باز بود،هركس مي توانست بيايدو هر خوراكي كه مي خواهد براي بيمارا ن بياورد. تمام ساختمان پر بود از مگس و حشرات نفرت انگيز. هنگام صبح داخل سالن هايي كه بيماران خوابيده بودند، هوا به قدري متعفن بود كه محافظين و پرستاران جرأت نمي كردند داخل شوند مگر اينكه اسفنجي آغشته به سركه جلوي بيني ودهان خود بگيرند.جسد مرده ها معمولاً 24 ساعت وغالباً بيشتر در همان مكان كه جان داده بودند به جاي مي ماند تا اينكه بعداً حمل كنند.مريض هاي ديگر مي بايست درتمام اين مدت در كنار جسد بي جان به سربرند در حالي كه جسد در اين جو نامساعد به زودي بو مي گرفت و اطرافش مگس هاي سبز رنگي كه لاشه خوارند جمع مي شوند.»

حال اين و ضعيت را با يك نمونه از بيمارستان اسلامي آن زمان در نامه يكي از بيماران مسلمان به پدرش مقايسه كنيد.:«پدر عزيزم ! مي پرسي كه آيا وقتي به ملاقاتم مي آيي برايم پول بياوري؟ هر گاه من از بيمارستان مرخص شوم، يك دست لباس نو و پنج سكه طلا دريافت خواهم كرد. بيمارستان اين كمك را به من مي كند، تا اينكه بلا فاصله پس از بيماري ،مجبور نبا شم سر كار بروم .لذا لازم نيست كه تو از گله ات حيواني بفروشي. ولي اگر بخواهي مرا ببيني بايد به همين زوديها بيايي! من دربخش ارتوپدي در جنب سالن بيروني هستم. آنجا پلي كلنيك است ، جاييكه مرا بعد از سقوط به آنجا بردند. در آنجا هر بيماري را ابتدا طبيبان معاون ومحصلين طب مورد آزما يش اوليه قرار مي دهند وهر بيماري كه بستري شدنش در بيمارستان ضرورت نداشته باشد، همان جا نسخه برايش مي نويسند، كه به داروخانة بيمارستان مي تواند مراجعه نموده، ونسخه اش را بپيچند. در آن پلي كلينيك پس از اينكه مرا آزمايش كردند، نامم را دردفتر بيمارستان ضبط نمودند وبعد پيش رئيس بخش بردند. يك پرستار مرا به بخش مردانه برده درآنجا مرا شست ولباس بيمارستان تنم كرد. دست چپ، كتابخانه وسالن بزرگ تدريس است، جائي كه رئيس بيمارستان، محصلين را درس مي دهد. از آنجا كه گذشتي، راهرو دست چپ مستقيماً از حياط بيمارستان به بخش زنان مي رود . شما بايد به طرف دست راست بروي واز بخش اموراداري بيمارستان و تخت جراحي رد شويد … اگر صداي موسيقي يا آواز يكي از اطاق ها به گوش رسيد، داخل آن اتاق شو، شايد من در آنجا باشم. آنجا اطاقي است كه بيماران بهبود يافته دور هم جمع مي شوند. به من توضيح داده اند كه فردا مي توانم از جايم برخيزم وبه همين زودي نيز مرخص خواهم شد. در حالي كه دلم نمي خواهد از اينجا بروم. اينجا هر كجا نگاه مي كني روشن ونظيف است. رختخواب ها نرم و ملحفه ها از پارچه سفيد دمشقي وبالا پوشها كركي و ظريف اند مثل مخمل. در هر اطاقي لوله كشي آب به منبع متصل است وهمة اطاق ها داراي بخاري است. هر وقت شبها سرد مي شود، آن را روشن مي كنند. تقريباً هر روز به عنوان غذا، گوشت پرنده يا گوسفند داده مي شود. البته به آنهائي كه معده شان تحمل چنين غذايي را دارد. بيماري كه كنار من بستري است ، يك هفته تمام است كه خودش را مريض تر از آنچه هست نشان مي دهد ، تا اينكه چند روز بيشتر گوشت سينة مرغ به او بدهند ولي رئيس بيمارستان بو برد و او را ديروز مرخص كرد. پيش از مرخص كردنش براي اينكه ثابت كنند كه ديگر مريض نيست يك قرص نان با يك مرغ بريان به او دادند و او تمام آن را خورد. بنا براين بيا ، پيش از اينكه آخرين مرغ مرا بريان كنند ! » نامة فوق گوياي شرايطي است كه با قرن بيستم هم قابل مقايسه نيست.گر چه در حقيقت شرح يكي ازبيمارستان هائيست كه هزار سال قبل در همة شهر هاي بزرگ كشورهاي اسلامي، وجود داشتند و جزء تأسيسات لازم وبديهي مراكز تمدن اسلامي بودند (‌از هيماليا تا غرب اروپا)

تنها شهر قرطبه در قرن دهم ميلادي، داراي پنجاه بيمارستان بود. از اين هم مهمتر بيمارستان هاي شهر بغداد در زمان هارون الرشيد بودند. محل اين بيمارستان ها با دقت وبر حسب خوبي آب وهوا انتخاب شده بودند. اين از بديهات بود كه آب دجله بوسيلة لوله كشي در اطاقهاي بيمارستان، جريان داشت. گوستاولوبون دربارةبيمارستان هاي مسلمين در آن عصر در كتاب تمدن اسلام وعرب مي نويسد: «بيمارستان هاي مسلمين موافق اصول حفظ الصحّه و بهداشت بنا شده و از بيمارستان هاي امروز اروپا، بهتر بوده است. وقتي كه به زكرياي رازي دستور داده شد كه بهترين نقطة بغداد را از حيث آب وهوا براي بناي بيمارستان انتخاب نمايد او براي اين منظور، امتحاني به عمل آورد: (كه محققين امراض مسريه، امروز هم آن راتصديق مي كنند) نقاط مختلف شهر را در نظر گرفت و در هر نقطه اي، قطعه گوشتي را آويزان كرد و نقطه اي را كه گوشت ديرتر در آن عفونت برداشت اجازه داد كه بيمارستان در همان نقطه بنا شود.

مسلمين مانند امروز براي بعضي امراض، خاصه براي ديوانگان، بيمارستانهاي مخصوص تأسيس كرده بودند وداروخانه هاي مجاني داشتند و براي نقاطي كه بناي مريض خانه در آن نقاط ميسور نبود، اطباء را در اوقات مخصوص با دارو و ساير وسائل لازم به آن نقطه مي فرستادند.» . ويل دورانت مي نويسد : «در داخل بيمارستان عضدي فضاي وسيع محصور و چهار گوش، چهار بنا سر برآورده بود و در ميان آنها محوطه اي قرار داشت كه با ايوان ها احاطه شده بود وحوض ها و جوي ها، آب و هواي آن را خنك مي كردند. براي بيماري هاي مختلف و بيماران در حال نقاهت بخش هاي جداگانه داشت. همچنين داراي چند آشپزخانه و حمام، يك كتابخانه، يك نمازخانه و يك سالن سخنراني بود. به ويژه مناظر دل انگيزي براي قسمت بيماران رواني به بيمارستان پيوسته بود. بيماران از زن و مرد، غني و فقير، آزاد و برده، در آنجا بي دستمزد معالجه مي شدند. به بيماران بهبود يافته هنگام ترخيص از بيمارستان مبلغي مي دادند تا براي تحصيل قوت خود بلافاصله محتاج كار نباشند بيماراني كه به بي خوابي مبتلا مي شدند به موسيقي ملايم و قصه گويان حرفه اي گوش مي دادند و احياناً كتاب هاي تاريخي براي مطالعه دريافت مي داشتند.» مسلمانان بيمارستان هاي سّيار نيز داير كرده بودند و با شتر و قاطر آن را به اين طرف وآن طرف مي بردند. از آن جمله در اردوي سلطان محمود سلجوقي بيمارستاني بود كه چهل شتر آن را مي كشيد . مسلمانان براي طبابت مقررات سختي داشته اند كه توسط رئيس الاطبا اجرا مي شد وپس از گذرانيدن امتحان، پروانة طبابت داده مي شد. مشهورترين رؤساي اطبا، سنان بن ثابت در بغداد و مهذب الدين داخوري در مصر مي باشند. وچون در دارو سازي ودارو فروشي تقلب هايي پديد آ‌مد، براي داروسازان نيز رئيس مناسبي تعين گرديد و داروسازان و داروفروشان مجبور به گذرانيدن امتحان شدند و كساني كه در امتحان شكست مي خورند، از كار خود منع مي شدند. واين امتحان داروسازي براي اولين بار به دستور افشين دربغداد وتوسط زكرياي طيفوري اجرا شد.

علي بن عيسي وزير، گروهي از طبيبان موظف را گمارده بود كه در شهرهاي مختلف بگردند و بيماران را علاج كنند. همچنين طبيباني بودند كه همه روزه به زندان ها سر مي كشيدند و زندانيان بيمار را معالجه مي كردند. تا اين اواخر ، كاشف جريان خون را ميكائيل سرونوس مي دانستند ولي اكنون مشخص شده كاشف آن ابن نفيس پزشك مسلمان متولد سال 687 هجري قمري بوده است.

خانم دكتر هونكه از زبان ثابت بن قروه يكي از پزشكان مسلمان مي نويسد:«يكي از اشراف را آورده بودند كه رانش دمل در آورده بود ويك زن كه تب شديدي داشت. روي دمل او مرهمي كه چرك را مي كِشد گذاشتم، دمل سرباز كرد و مَرد داشت رو به بهبود مي رفت. براي آن زن هم دستور خوراكي دادم كه آن هم رو به سلامت مي رفت .بعد يك طبيب فرانكي آمد و گفت : اين شخص (ثابت) نمي تواند شما را معالجه كند و رو كرد به آن مرد كه پايش دمل داشت و سؤال كرد : دلت مي خواهد با يك پا زندگي كني يا با دو پا بميري؟ او جواب داد كه مي خواهم با يك پا زندگي كنم . طبيب فرانكي دستور داد يك مرد قوي با يك تبر بيايد. مردي تبر به دوش آمد و من حضور داشتم. در اين هنگام طبيب پاي مريض را روي يك كنده قرار داد و به مرد تبر به دست دستور داد با يك ضربه پاي مرد بيمار را قطع كند. او با تبر ضربه اي بر پاي مريض فرود آورد ، پا با آن ضربه قطع نشد و او ضربه دومي را فرود آورد . با اين دو ضربه هولناك مغز استخوان او بيرون آمد وبيمار در همان ساعت جان سپرد.

آنگاه طبيب فرانكي آن زن را آزمايش كرد و گفت : اين زن شيطان بر روي سرش جاي گرفته است و عاشق او شده است. موهاي او را بچينيد. آن زن بدون پرهيز دوباره غذاهايي را خورد كه همشهريانش مي خوردند وبا خوردن سير و خردل، تب او دوباره شدّت يافت. پزشك گفت: شيطان به مغزش وارد شده است. سپس يك تيغ سلماني برداشت و برش صليب وار به پوست سر او وارد آورد و پوست را از وسط كشيد تا اينكه استخوان جمجمه نمايان شد. آنگاه با نمك، استخوان جمجمه را مالش داد . وآن زن در همان حال مرد.»

.. دانشمندان خارجي پايه گذاران داروخانه را مسلمين مي دانند .

ويل دورانت در كتاب تاريخ تمدن مينويسد : «نخستين بار داروخانه به وسيله ممسلمانان ايجاد شد و هما ن ها نخستين مدرسة داروشناسي را بنياد نهادند و در علم قراباذين كتاب هاي معتبر نوشتند.»

جواني با اضطراب زياد مراجعه كرد. در مسافرت خون بالا آورده بود. خوني كه به دهان آورده بود به طبيب نشان داد. در آن حالت ترس و اميد، اثرات نقاهتش را تعريف كرد. رازي او را دقيقاً معاينه كرد. نشانه اي از سل سينه و دليلي بر وجود سرطان معده يا لوله گوارش پيدا نكرد. چيز ديگري كه راهنماي بيماري ديگري هم باشد ، مشاهده نكرد.

رازي از بيمار خواهش كرد قدري تأمل كند تا اينكه بتواند دوباره با حوصله در اطراف بيماري او فكر كند، در اين موقع بيمار شروع به گريه و زاري كرد؛ وقتي طبيب حاذق دهر نتواند كشف كند كه بيماري من چيست، پس به همين زودي سر قبرم عزاداري خواهند كرد. رازي كه هنوز در جستجوي علت بود، سؤال كرد: «آب آشاميدني بين راهت چه بود ؟» او جواب داد: « گاهي آب قنات و گاهي آب هاي راكد.» رازي گفت : «پس ممكن است همراه آب ، زالو وارد معده ات شده باشد و اين خوني كه به دهان مي آوري از آن باشد. فردا دوباره بيا تا مداواي لازم را انجام دهم. به مستخدمينت بگو بر حسب دستور من عمل كنند.»روز بعد مستخدمين مقدار زيادي خزه براي رازي آوردند و او به بيمار تكليف كرد آنها را با حوصله به دهان بگذارد و فرو ببرد تا گمان كند معده اش كاملاً پر شده است. بعد بيمار را رها كرد تا آنها را استفراغ كند. با خروج خزه ها از دهان مريض، زالويي هم بيرون آمد. بدين ترتيب، بيمار سلامتي خود را باز يافت.

نو يسنده كتاب تاريخ فرهنگ و تمدن اسلامي مي نويسد: «اكتشاف باروت را از مدتي پيش به رجرباكن نسبت مي دادند ولي بعداً معلوم شد كه او مانند آلبرت اعظم آن را از نسخة قديمي كه از مسلمين به دستش رسيده بود تقليد كرده است. كتابي كه در قرن سيزدهم ميلادي آن را يكي از مسلمانان نوشته بود و رينو آن را ترجمه كرده بود، در آن فرمول استفاده از توپ جنگي را اينطور شرح مي دهد:«شوره ده درم، زغال دو درم، گوگرد يك درم و نيم، آنها را خيلي نرم سائيده در توپ به اندازه يك ثلث آنها پر كنيد و بايد زيادتر نباشد، چه بيم آن است كه لوله را بتركاند.»

پي يرروسو مي نويسد: «هارون الرشيد براي پادشاهي دراروپا به نام شارلماني ساعت زنگداري به عنوان هديه فرستاد كه خود به خود كار مي كرد. اهالي مغرب زمين آن را هشتمين فرد از عجائب جهان پنداشتند.»

دكتر هونكه در اين قسمت هم مطالب جالبي دارد. او مي نويسد: «اينكه يك عقربة مغناطيسي در جهت شمال و جنوب قرار مي كيرد، دانشي است كه چيني ها از دو هزار سال پيش مي دانسته اند، ولي خود آنها اظهار مي كردند كه استفاده از قطب نما در دريانوردي را اولين بار از خارجي ها آموخته اند. چون در آن زمان (قرن يازدهم ميلادي) دريا داري تجاري مسلمانان ، از اقيانوس هند تا چين ميانه را در اختيار داشت، اينطور نتيجه مي گيريم كه منظور از دريانوردان خارجي كه به قطب نما مجهز بودند و به كمك آن كشتي هاي خود را در اقيانوس رهبري مي كردند، همان مسلمانان هستند و مدارك اسلامي آن زمان، به كار بردن قطب نما را به وسيلة اينان تأييد مي كند.» اين مورخ در مورد تلاش دانشمندان مسلمان چهت پرواز بر فراز آسمان مي نوبسد: «در حدود سال 880 م. پزشك مسلماني به نام ابن فرناس در اسپانيا اولين وسيله پرواز كننده را ساخت كه با پارچه وپر، آن را پوشش داده بود. ابن فرناس در اين آزمايش واقعاً موفق شد و اين وسيله زماني طولاني خود را در هوا نگه داشت. ا و سعي كرد آن وسيله را هدايت كند.»

دكتر هونكه مي نويسد: «در يزد ميداني است به نام ميدان «وقت و ساعت». در اين ميدان سابقا يكي از ساعت هاي آبي كه احتمالاً با جريان آب قناتي كه در زير اين ميدان رد مي شده و از مسجدجامع كبير نيز عبور مي كرده است، به حركت در مي آمده وبه وسيلةگلوله هايي كه در جامي، رها مي كرده، طنين جام شنيده مي شده و از دريچه اي مرغ فلزي سر بيرون مي آورده و از خود نوايي سر مي داده است. مي گويند در اين ميدان رصدخانه هم بوده است و وجود آن در بعضي از آثار اروپا ذكر شده است يا اينكه همان ساعت مجهز به دستگاهي نجومي بوده است كه شب و روز .ماه و سال را نشان مي داده و همچنين محل ستارگان و عرض زمين را.»

مسلمانان در ساختن ساعت هاي خورشيدي زمينه وسيعي داشتند .و در ساختن ساعت هاي ديگر تخصص فراواني نشان داده اند، ساعت هايي كه به وسيلة فشار آب و فشارجيوه در اثر حرارت شمع و يا وزنه به حركت در مي آمده اند. از جمله ساعت هايي كه تكنسين هاي آنها اختراع كردند،ساعت خورشيدي زنگي بود كه در هنگام ظهر جامي فلزي را به صدا در مي آورد. همچنين ساعتي كه داراي محفظه آب بود و با فشار جر يان آب در هر ساعت گلوله اي را در ظرف رها مي كرد و دراراي صفحه اي بود كه ستارگان معيني را از ميان بروج دوازده گانه به تناسب زمان مي گذراند ويا اينكه شب هنگام دوازده دريچه كه بر نيم دايره اي قرار داشتند، در حالي كه هلال ماه از پشت آنها مي گذشت، از داخلشان يكي پس از ديگري نور مي تابيد.

ابن هيثم(880 م.) در آن زمان به روش تحقيقي در باب فيزيك كار مي كرد. او به آزمايشاتي پرداخت كه سراسر بخش هندسه نور را به زمينه بار آورعلمي تبديل كرد.وي به آزمايش هاي سيستماتيك مختلفي كه برايش ارزش علمي داشت پرداخت و نوشته اي در بارة طبيعت و خواص به وجود آمدن سايه دارد. او اولين كسي است كه دوربين جعبه اي يك سوراخه (مدل اوليه دوربين عكاسي)را ساخته و به آزمايش نور پرداخت. اين جعبه يك سوراخه، مستقيم پخش شدن اشعه نور را به او ثابت كرد. و اين كه چگونه، محيط را در صفحه مقابل، معكوس نشان مي دهد. لئوناردوداوينچي به همان ترتيب آزمايش را انجام داد كه ابن هيثم نيز به كار برد. او دليل شكست نور را به وسيله چيزهاي مختلف مانند هوا يا آب كشف كرده وشرح داد و به اين ترتيب ضخامت جّوي كه كره زمين را احاطه كرده است را حساب كرد. او به بررسي هاله اطراف كرة ماه و شفق و همچنين قوس و قزح كه از شرح علت فيزيكي آن ارسطوهم درمانده بود، پرداخت. او معلومات خود را در مورد وسائلي كه به عدسي و نور مر بوط اند ،به كار برد. وي اولين عينك براي خواندن را اختراع كرد.

لئو ناردو داوينچي ايتاليايي كه مدعي اختراع دوربين عكاسي و پمپ آب و هنر تراشكاري و اولين هواپيما است به طور چند جانبه تابع دانشمندان اسلامي بوده است و قابل اثبات است است كه شديداً تحت تأثير كتاب هاي علمي و آزمايشات حسن ابن الهيثم قرار داشته است.يوهانس كلپر در آلمان در اواخر قرن 16 م. مو قعي كه كه قوانين فيزيكي را را مورد بررسي قرار داد كه بر اساس آن دوربين گاليله ستاره هاي نا شناخته تا آن زمان را مي ديد، متوجه شد كارهاي گاليله و قوانينش زير سايه حسن ابن الهيثم انجام گرفت است.ابن الهيثم در كتاب خود با نظرية اقليدس و بطلميوس كه به موجب آن از چشم پر توي بيرون آمده وبه اشياء مي رسد و سپس آنها را مي بينيم، مخالفت كردو براي تعيين زاوية انكسار و انعكاس نور، آزمايش هايي كرد و ضمن آزمايش هاي خويش، فرضيةعدسي هاي ريز را (كه مي گويند سه قرن بعد در ايتاليا شناخته شده است) كشف كرد.

ويل دورانت دربارةيكي ديگر از فيزيك دانان مسلمان مي نويسد:«معروف ترين كتاب آن دوران در علم فيز يك، كتاب ميزان الحكمه بود كه در سال 516هجري(1122م.)توسط يك غلام يوناني نژاد مسلمان به نام خازني تأليف شده بود.اين كتاب تاريخچه اي از علم فيزيك به دست مي دهد، قوانين اهرم را فرموله مي كند،جداولي از وزن مخصوص بسياري از مايعات و جامدات تنظيم مي نمايد، فرضيه جاذبه را به عنوان يك نيروي عمومي كه همه چيز را به سوي مركز زمين مي كشاند مطرح مي سازد. مسلمانان دستگاه چرخ چاهي مرسوم به شادوف را كه نزد يونانيان و روميان معروف بود،تكميل كردند. صليبيان اين دستگاه را كه از نهرالعاصي آب مي كشيد را ديده و به آلمان بردند.»